زمان مطالعه: 5 دقیقه

به طور معمول، ویتامین‌ها مواد مغذی هستند که بدن قادر به تولید آن‌ها نیست، بنابراین فرد باید آن‌ها را از طریق غذاها وارد بدن خود کند. اما ویتامین دی (D) جزو ویتامین‌هایی است که بدن می‌تواند با جدب نور آفتاب تولید کند. عده‌ای با مصرف غذاها و مکمل‌ها، مقدار ویتامین دی بدنشان را افزایش می‌دهند. مصرف ویتامین دی به دلایل مختلف از جمله تقویت استخوان‌ها و استحکام دندان‌ها ضروری است.

این ویتامین می‌تواند شما را در برابر طیف وسیعی از بیماری‌ها، از جمله دیابت نوع یک محافظت کند. به گفته محققان و دانشمندان علم پزشکی، ویتامین D باعث تقویت سیستم ایمنی شده و می‌تواند بدن را در برابر انواع ویروس‌ها از جمله ویروس کرونا ایمن نگه دارد. در ادامه این مطلب بیشتر این ویتامین را مورد بررسی قرار می‌دهیم.

فواید

ویتامین D در بدن نقش‌های مختلفی دارد. از جمله این نقش‌ها عبارتند از:

  • کمک به استحکام استخوان‌ها و داشتن دندان‌های سالم
  • حفظ سلامت سیستم‌ ایمنی، مغز و سیستم عصبی
  • تنظیم سطح انسولین و جلوگیری از ابتلا به دیابت
  • بهبود عملکرد ریه و حفظ سلامت قلب و عروق
  • کاهش احتمال ابتلا به سرطان

سلامت استخوان‌ها

ویتامین دی نقش مهمی در تنظیم کلسیم و حفظ سطح فسفر خون دارد. این دو ماده برای داشتن استخوان‌های سالم بسیار حیاتی هستند. افراد به ویتامین دی احتیاج دارند تا روده‌ بتواند کلسیم را جذب کند، در غیر این صورت کلسیم از کلیه‌ها دفع می‌شود.

کمبود ویتامین D در کودکان می‌تواند باعث ایجاد راشیتیسم شود. این بیماری در اثر نرم شدن استخوان‌ها بوجود می‌آید و به مرور ممکن است باعث پرانتزی شدن پاها شود. به طور مشابه، در بزرگسالان نیز کمبود ویتامین دی باعث پوکی استخوان یا استئومالاسی (نرم شدن استخوان‌ها) و ضعف عضلانی می‌شود.

کاهش خطر ابتلا به آنفولانزا

ویتامین دی و هر آنچه باید درباره آن بدانید

بررسی‌ها نشان داده که که ویتامین دی دارای اثر محافظتی در برابر ویروس آنفولانزا است. مطالعات دیگر، اثر این ویتامین بر جلوگیری از ابتلا به آنفولانزا را رد کرده‌اند. بنابراین باید تحقیقات بیشتر برای تأیید اثر تدافعی ویتامین D بر ویروس آنفولانزا صورت گیرد.

نوزادان سالم

کمبود ویتامین دی با فشار خون بالا در کودکان ارتباط مستقیمی دارد. طی مطالعه‌ای که در سال 2018 صورت گرفت، ارتباط احتمالی بین کمبود سطح ویتامین دی و سفتی دیواره‌های شریانی کودکان مشاهده شده است.

آکادمی آلرژی آسم و ایمنی شناسی آمریکا (AAAAI) اظهار داشته که شواهد به ارتباط بین ویتامین D کم و افزایش خطر حساسیت و آلرژی اشاره دارند.

گفته می‌شود تخم‌مرغ منبع اولیه ویتامین D است. کودکانی که بعد از 6 ماهگی شروع به خوردن تخم مرغ کردند، نسبت به کودکانی که بین 4 تا 6 ماهگی مصرف این ماده غذایی را آغاز کرده‌اند، احتمالاً به آلرژی غذایی مبتلا می‌شوند.

علاوه بر این، ویتامین دی ممکن است اثرات ضد التهابی گلوکوکورتیکوئیدها (به گروهی از استروئیدها مانند کورتیزول گفته می‌شود) را تقویت کند. این فایده، آن را به عنوان یک درمان حمایتی برای مبتلایان به آسم مقاوم به استروئید مفید می‌سازد.

بارداری سالم

بررسی سال 2019 نشان می‌دهد در زنان بارداری که کمبود ویتامین D دارند، ممکن است خطر ابتلا به پره اکلامپسی (مسمومیت حاملگی) و زایمان زودرس بیشتر باشد. پزشکان همچنین وضعیت ضعیف ویتامین دی را با دیابت حاملگی و واژینوز باکتریایی (یک نوع بیماری عفونی خفیف واژن) در زنان باردار مرتبط می‌دانند.

از سوی دیگر، محققان میزان بالای ویتامین D در دوران بارداری را با افزایش خطر ایجاد آلرژی غذایی در کودک طی 2 سال اول زندگی او، مرتبط می‌دانند.

دلایل کمبود ویتامین دی

اگرچه بدن می‌تواند ویتامین دی تولید کند، اما کمبود آن به دلایل زیادی ممکن است رخ دهد.

نوع پوست

پوست تیره و استفاده از کرم ضد آفتاب توانایی بدن را در جذب اشعه ماوراء بنفش-ب (UVB) از خورشید کاهش می‌دهد. همان‌طور که پیش‌تر گفته شد، جذب نور خورشید برای تولید ویتامین دی از طریق پوست ضروری است.

ضد آفتاب

ویتامین دی و هر آنچه باید درباره آن بدانید

یک ضد آفتاب با فاکتور حفاظتی (SPF) با درجه محافظتی 30 می‌تواند توانایی بدن در سنتز ویتامین دی را تا 95٪ یا بیشتر کاهش دهد. از سوی دیگر، پوشاندن پوست با لباس نیز باعث مهار تولید ویتامین دی می‌شود.

افرادی که در عرض‌های جغرافیایی شمالی یا مناطقی با آلودگی زیاد رندگی می‌کنند، اشخاص شب‌کار و یا کسانی که بیشتر اوقات خود را در منزل سپری می‌کنند، باید مواد غذایی یا مکمل‌های حاوی ویتامین دی استفاده کنند.

تغذیه با شیر مادر

شیرخوارانی که به طور انحصاری از شیر مادر تغذیه می‌شوند به یک مکمل ویتامین D نیاز دارند، به خصوص اگر پوست تیره داشته باشند یا حداقل میزان اشعه آفتاب را دریافت می‌کنند. آکادمی اطفال آمریکا توصیه می‌کند که همه شیرخواران باید همراه با شیر مادر روزانه 400 واحد بین المللی (IU) ویتامین دی خوراکی دریافت کنند.

اگرچه افراد می‌توانند از مکمل‌های ویتامین دی استفاده کنند، اما بهتر است هر جا که امکان داشته باشد از طریق منابع طبیعی ویتامین یا مواد معدنی، کمبود این ویتامین را جبران کنند.

علایم کمبود ویتامین دی

  • بیماری یا عفونت دائمی
  • خستگی
  • درد استخوان و کمر
  • احساس ضعف
  • اختلال در بهبود زخم
  • ریزش مو
  • درد عضلانی

اگر کمبود ویتامین دی به مدت طولانی ادامه یابد، ممکن است منجر به عوارضی نظیر موارد زیر شود:

  • امراض قلبی عروقی
  • مشکلات خود ایمنی
  • بیماری‌های عصبی
  • عفونت
  • عوارض حاملگی
  • برخی از سرطان‌ها به ویژه پستان، پروستات و روده بزرگ

منابع غذایی حاوی ویتامین دی

منابع غذایی حاوی ویتامین دی

دریافت مقدار کافی نور خورشید بهترین راه برای کمک به بدن برای تامین ویتامین دی است. با این حال، منابع غذایی فراوانی برای دریافت ویتامین D وجود دارد که شامل موارد زیر هستند:

  • ماهی‌های چرب مانند ماهی قزل آلا، ماهی سالمون، ماهی ماکرل (ماهی خال‌خالی) و تن ماهی
  • خاویار
  • زرده تخم‌مرغ
  • پنیر
  • جگر گاو
  • قارچ
  • شیر غنی شده
  • غلات و آبمیوه غنی شده

مقدار مصرفی با توجه به دوز ویتامین

افراد می‌توانند میزان ویتامین D را در میکروگرم (میلی‌گرم) یا واحدهای بین‌المللی (IU) اندازه گیری کنند. یک میکروگرم ویتامین دی برابر با 40 IU است.

میزان توصیه شده روزانه ویتامین دی به شرح زیر است:

  • نوزادان 0-12 ماهه:  400 IU یا 10 میکروگرم
  • کودکان 1-18 سال: 600 IU یا 15 میکروگرم
  • بزرگسالان تا 70 سال: 600 IU یا 15 میکروگرم
  • بزرگسالان بالای 70 سال: 800 IU یا 20 میکروگرم
  • زنان باردار یا شیرده: 600 IU یا 15 میکروگرم

قرار گرفتن کافی و بدون پوشش در معرض نور خورشید به مدت 5-10 دقیقه، 2-3 بار در هفته، به اکثر افراد امکان تولید ویتامین کافی را می‌دهد.

خطرات مصرف بیش از حد ویتامین دی

حد بالایی که متخصصان مراقبت‌های بهداشتی برای دریافت ویتامین دی توصیه می‌کنند، 4000 IU در روز برای بزرگسال است. با این حال، مؤسسات ملی بهداشت (NIH) می‌گویند که بعید است افراد در اثر مصرف روزانه 10،000 IU ویتامین دی دچار مسمویت شوند.

مصرف بیش از حد ویتامین D می‌تواند منجر به کلسیفیکاسیون (جمع شدن کلسیم در یکی از بافت‌های بدن) استخوان‌ها و سخت شدن رگ‌های خونی، کلیه، ریه و قلب شود. شایع‌ترین علائم ناشی از مصرف بیش از حد ویتامین D شامل سردرد و حالت تهوع است. با این حال، مقدار بیش از حد این ویتامین در بدن می‌تواند به موارد نیز منجر شود:

  • از دست دادن اشتها
  • دهان خشک
  • طعم فلز در دهان
  • استفراغ
  • یبوست
  • اسهال

آیا ویتامین دی مانع از ابتلا به ویروس کرونا می‌شود؟

منابع غذایی حاوی ویتامین دی

در حال حاضر پاسخ منفی است. هیچ مدرکی مبنی بر کاهش خطر ابتلا به بیماری کرونا ویروس در اثر مصرف ویتامین دی وجود ندارد. اما کارشناسان معتقدند که ممکن است این ویتامین در طول همه‌گیری ویروس کووید-19 مزایایی داشته باشد. برخی از محققان اظهار داشتند که در صورت ابتلا به ویروس کرونا، کمبود ویتامین D می‌تواند یکی از عوامل دخیل باشد. اما سایر عوامل مهم مانند زمینه بیماری‌های قلبی و تنفسی نیز در این بیماران متداول بوده است و همین موضوع، نتیجه گیری را دشوار می‌کند.

محققان اسپانیایی و فرانسوی در حال انجام آزمایشات بالینی هستند تا ببینند آیا ویتامین دی به بیماران مبتلا به ویروس کرونا کمک می‌کند یا خیر. پروفسور جان رودز، استاد برجسته پزشکی در انگلستان، می‌گوید که ویتامین D دارای اثرات ضد التهابی است و تحقیقات دیگری نیز وجود دارد که نشان می‌دهد ممکن است پاسخ ایمنی بدن به ویروس‌ها را کاهش دهد. این یافته می‌تواند به بیماران مبتلا به کووید-19 که آسیب شدید ریه ناشی از طوفان سیتوکین (پاسخ ایمنی شدید و تهاجمی) در آن‌ها مشاهده شده، مرتبط باشد. با این وجود، تحقیقات بیشتری برای تایید این یافته مورد نیاز است.

نتیجه گیری

بدن می‌تواند به طور طبیعی و از طریق نور خورشید ویتامین D را تولید کند، اما برخی عوامل از جمله تیره بودن پوست و استفاده از ضد آفتاب‌ها می‌تواند منجر به کمبود این ویتامین D در بدن شود. کمبود این ویتامین می‌تواند مشکلاتی را برای فرد به همراه داشته باشد. بنابراین، توصیه می‌شود این افراد مکمل‌ها یا غذاهای حاوی این ویتامین را مصرف کنند. در مورد تاثیر ویتامین دی بر جلوگیری از ابتلا به ویروس کرونا هنوز شواهد کافی در دست نیست و محققان همچنان مشغول تاثیر احتمالی این ویتامین بر ویروس کووید-18 هستند. میزان مصرف ویتامین D برای افراد مختلف متقاوت است و در صورت افزایش مقدار این ویتامین در بدن، علایمی نظیر یبوست، کاهش اشتها و استفراغ را به همراه خواهد داشت.